Deneme Hakkında Denemeler

DENEMEYE DEVAM 

Deneme Yazmak Zor mudur?

Cevap: Hayır.

Eli kalem tutan, bir başka ifadeyle “elif ile merteği ayırabilen” her kişi potansiyel bir deneme yazarıdır. 

Denemelerde sıkı kurallara, kayıtlara bağlı olmayan serbest bir kompozisyon örgüsü vardır. Konular kişisel bir anlayış ve yaklaşımla işlenir.  Belki de kolaylığı bundandır. Yazar rahatça yazar, okur rahatça ve zevkle okur. Diğer edebi türlerin belirli ve temel özellikleri varken deneme yazarı bağımsızdır. Konularını kişisel bir anlayış ve yaklaşımla ele alır, kendi kendiyle konuşur, düşüncelerini ve iç sesini yazıya döker. Kimseye bir şey ispat etmeye çalışmaz. Didaktik değildir. Bununla beraber hayata dair çok şey öğretir.

Bir yazarı iyice tanımak, onun düşünce ve yaklaşımlarını öğrenmek istiyorsak ne yapmalıyız?

Denemelerini okumalı ve okutmalıyız.

Denemenin kendine özgü en temel özelliği dili ve üslubudur. Yazar halkın çoğunluğunun anlayabileceği, ortak günlük konuşma dilini kullanmaya gayret eder. Okuyucuyu bilim, felsefe ve çeşitli sanat dallarındaki teknik dilden uzak tutar.  Okumayı denersek bilimsel yazılardaki nesnel gerçekçi, somutlayıcı, kanıtlayıcı değil, şiirsel, akıcı, içten bir üslupla karşılaşırız.  Okudukça okuyasımız gelir. Hatta bir noktadan sonra yazasımız bile gelir. İşte denemenin büyüsü buradadır.

Yazar, zihin dünyasında geliştirdiği düşünceleri yüksek sesle anlatır. Böyle olunca da okur, uzmanlık gerektirmeyecek bir metni kolayca okumanın ve anlamanın tadına varır. Kesin hükümler içermeyen duygu, düşünce ve görüşlerden etkilenir. En önemlisi de düşünür.

Deneme bizi düşünmeye sevk eder.

Denemenin hitap ettiği kitle oldukça geniştir.  Zaten konu sınırları da geniştir, hatta sınırı yoktur. Okuyucunun düşünce dünyasını geliştirmedeki katkıları da yazarın derin ve olgun kültür birikiminde gizlidir.  Yani denemecinin bilgi, birikim ve kültürü de oldukça geniştir.

Biliyor musunuz, eskiden denemeye “muhasebe” denirmiş.

Bugün sosyal ve dijital iletişim olanakları sayesine deneme yazarı sayımız artıyor.

Montaigne ve Bacon’dan bu yana ne iyi gelişme.

Yaşayan tüm deneme yazarlarımızın kalemine sağlık. Yitirdiklerimizin ışıkları bizi aydınlatmayı sürdürecek.

Nur Özmel